DAHA NİCE YILDÖNÜMLERİ IJOCAHN LENT!..
Hüseyin Çakmak
1987 yılı idi. Profesyonel olarak, beş yıldan beridir günlük gazetelerde karikatürcü olarak çalışıyordum ama Dünya Karikatür Sanatı'nı yeterince bilmiyordum - tanımıyordum. Çünkü o yıllarda iletişim olanakları kısıtlı idi. Buna rağmen bulduğum karikatür yayınlarını satın alıyor, takip ediyor, uluslararası karikatür etkinlikerine katılıyordum. O yıllarda düzenlenen karikatür etkinlikleri sonrasında çok değerli karikatür albümleri yayınlanıyordu ve tüm katılımcılara gönderiliyordu. Bu albümler, genç bir karikatürcü olarak hem kendimi hem de çizgi tarzımı geliştirmek için görsel, düşünsel ve grafik imkanlar sağlıyordu.
1987 yılı içerisinde, postadan büyük bir zarf gelmişti adresime. Zarfı açtığım zaman, "Witty World - Uluslararası Karikatür Dergisi" ile karşılaştım. Witty World'un sayfalarını karıştırınca şok olmuştum. Dünya Karikatür Sanatı hakkında görsel ve yazılı birçok malzeme yer alıyordu. Dünya'nın birçok ülkesinden karikatürler, yazılar, yarışma duyuruları, röportajlar, araştırmalar, haberler yer alıyordu. Çok kaliteli bir karikatür dergisiydi ve İngilizce olarak yayınlanıyordu. Öylesi bir karikatür dergisini ilk kez görüyordum. Witty World'un yayıncısı Joseph George Szabo idi. (Huzur içinde uyusun.) Üstelik o yıllar, Dünya Karikatür Sanatı'nın en özgün ve en güzel yıllarıydı. Witty World'da yayınlanan karikatürlerin çoğunluğu Siyah - Beyaz idi. Bazı karikatürler (Reklam amaçlı sayfalarda veya ön arka kapaklarda) renkli olarak yayınlanıyordu ancak, günümüzdeki gibi boya kutularına batırılıp çıkarılmış, görsel kirlilik yaratan, karikatürler değillerdi.
Witty World'un Yönetici Müdürü, Araştırmacı - Yazar John A. Lent idi. Ben, John A. Lent'i ilk kez Witty World sayesinde gıyaben tanıdım. Witty World dergisi yayınlandıktan bir yıl sonra (1988) Kıbrıs'ta "Akrep" isimli aylık karikatür gazetesini yayınlamıştım. (1988 - 1993) Birkaç sayı sonra, John A. Lent, Witty World'da hazırladığı sayfalarda "Akrep" karikatür gazetesi hakkında kısa bir tanıtım yazısı yayınlamıştı. Öyle mutlu olmuştum ki, anlatamam. Bu tanıtımdan sonra, Dünya'nın çeşitli ülkelerindeki karikatürcülerden ve karikatürcü örgütlerinden "Akrep" gazetesine abone olabilmek için yüzlerce talep gelmişti. Posta kutusu adresime aylarca, mektuplar içerisinde nakit dolarlar gönderiliyordu. O yıllarda fax, cep telefonu ve bilgisayar birçok ülkede henüz doğum aşamasındaydı. Mektup veya ev telefonu ile iletişim kurmak zorundaydık. Bankalar arası döviz transferi çok çok zor ve pahalıydı. Döviz gönderimi hükümetin iznine bağlıydı. Money Gram, Western Union vd. imkanlar henüz yoktu.
John A. Lent ile dostluğumuz Witty World dergisi sayesinde başladı. Yıllarca mektuplaşarak iletişim kurduk. Kıbrıs'ta yayınladığımız karikatür kitaplarını, dergilerini, etkinlik haberlerini posta ile gönderiyorduk. John A. Lent, Kıbrıs Türk Karikatür Sanatı hakkında bizlerle birçok söyleşiler yaptı, haberler hazırladı ve yayınladı.
1999 yılında John A. Lent, bu kez IJOCA'yı (Uluslararası Çizgi Sanatları Dergisi) yayınlayıp gönderdi adreslerimize. Adı "dergi" idi ama "dergi" değil! Tuğla ağırlığında kitap! John A. Lent bu konuda çok mütevazı davranıyor! Böbürlenmeyi, gösterişi, övülmeyi sevmiyor, bilmiyor. IJOCA'nın her sayısı en az 300 en fazla 600, 700, 900 sayfa. IJOCA'da, Dünya'daki çizgi sanatları ve çizgi sanatçıları (Karikatür, Çizgi Roman, Portre Karikatür, Comics, İllüstrasyon, Animasyon vd.) hakkında makaleler, çizimler, karikatürler, söyleşiler yer alıyor. Üstelik matbaa baskısı ile yayınlanıyor. John A. Lent, bitmeyen enerjisi ile Dünya'daki çizgi sanatları ve sanatçıları için, gelecek nesillere arşiv ve kaynak oluşturmak için üretiyor, üretiyor, üretiyor.
Bu yazıyı hazırlarken, IJOCA'nın resmi web sitesini kontrol ettim: 1999 yılından 2023 yılına kadar 50 tane IJOCA kitabı yayınlanmış. 50 tane ağır kitap! IJOCA, Dünya Çizgi Sanatları için çok önemli akademik bir yayın. Arşivler için önemli bir belge. Araştırmacılar için önemli bir kaynak. John A. Lent bir hazine sunuyor "Çizgi Sanatları Dünyası"na. Daha bitmedi! John A. Lent, sadece IJOCA'yı yayınlamadı; "Çizgi Sanatları" hakkında onlarca kitap yayınladı ve yayınlamaya devam ediyor. "Çizgi Sanatları" hakkında binlerce makale, söyleşi, haber. Konferanslar, paneller vd. İşte bu üretimlerden dolayı John A. Lent, "Pamuk içinde korunması gereken bir insandır."
John A. Lent, bir süre önce gönderdiği e-mektup ile Uluslararası Çizgi Roman Sanatı Dergisi'nin (IJOCA) 25. yıldönümü için benden de bir yazı istedi ve e-mektubun bir yerinde şunları yazdı: "Bu dönüm noktasına ulaşmamızdan gurur duyuyorum ve gönderdiğiniz makaleler, alınan ve sürdürülen abonelikler ve genel manevi destek için hepinize çok teşekkür etmek istiyorum. Siz olmasaydınız bunu başaramazdık." Bana göre bu satırlar çok mütevazi bir görüşü yansıtmaktadır. John A. Lent gösterişi, böbürlenmeyi, övülmeyi sevmiyor çünkü. IJOCA, 25. yıldönümüne ulaştıysa bizlerin gönderdiği makaleler, karikatürler, çizimler ve araştırma yazıları sayesinde ulaşmamıştır. John A. Lent'in 25 yıldır bitmek bilmeyen enerjisiyle, kaliteli ve kapsamlı bir şeklinde IJOCA'yı yayınladığı için ulaşmıştır. Herhangi bir konuda yazıp - çizmek çok zor değildir. Zor olan şey yazılanları, çizilenleri matbaada yayınlamak ve kitlelere, kütüphanelere, arşivlere, üniversitelere, çizgi sanatları örgütlerine ulaştırmak ve gelecek nesillere kaynak bırakmaktır.
Bilmeyenler için yazmak istiyorum: 1983 yılından günümüze, tam 40 yıldır Karikatür, Gazetecilik, Mizah Yazarlığı, kitap ve dergi yayıncılığı ve Grafik Sanatları alanında çalışıyorum ve üretiyorum. Gazetecilik anılarım, Kıbrıs Karikatür Sanatı üzerine araştırmalar ve değişik konularda basıma hazır 500'e yakın kitap dosyası bulunmaktadır arşivimde. Üstelik bu yıl karikatürde 40. sanat yılım idi. Bir yıldönümü albümü hazırlamayı düşündüm. Düşündüm de ne olmuş yani? Yıllardır kitap dosyaları bana, ben kitap dosyalarına bakıyorum. Çünkü yayıncılık pahalı bir uğraştır. (Dijital Yayıncılıktan söz etmiyorum!) Maddi imkanınız yoksa kitap, gazete, dergi yayınlamak çok zordur. Bu konuda yaşadığım sıkıntıları, çaresizlikleri, trajedileri 10 ciltlik kitap halinde anlatabilirim.
Bu neden ile John A. Lent'in 25 yıldır ısrarla, sabırla ve çeşitli zorluklar ile, geleneksel ve pahalı baskı yöntemleri ile yayınladığı IJOCA'nın ve diğer kitaplarının önemi ve değeri çok çok büyüktür. Bundan dolayı John A. Lent'e, "Dünya Çizgi Sanatları" için kitap, makale, araştırma yazısı, söyleşi üretip yayınlaladığı için milyonlarca kez teşekkür ediyorum.
Çizerlerin veya yazarların görevi sadece "çizmek" veya sadece "yazmak" olabilir. Ancak, herşey yazmak ve çizmek ile bitmiyor. Çizilenleri veya yazılanları yayınlayarak geniş kitlelere, kütüphanelere, üniversitelere, çizgi sanatları örgütlerine iletmek, gelecek kuşaklara belge, kaynak ve arşiv bırakmak önemlidir. Üstelik bu yayınları geleneksel ve pahalı baskı yöntemi ile basmak, yaymak ve arşivlere kazandırmak çok daha önemlidir.
1990 yılından günümüze 33 yıl geçti. Her alanda olduğu gibi Çizgi Sanatları alanında da geleneksel yayıncılıktan dijital yayıncılığa geçildi. Gazetelere, dergilere, yarışmalara, sergilere geleneksel posta ile değil dijital teknoloji ile, Email, WhatsApp, Twitter, LinkedIn vd. elektronik iletişim araçları ile bilgiler ve görseller gönderme dönemlerine geçildi. Çizgi Sanatları alanında on binlerce dijital albüm, dijital dergi, dijital gazete, web sitesi yayınlandı ve yayınlanmaya devam ediyor. Peki, bu dijital yayınlardan arşivlere ne kaldı? Bana göre çok çok az dijital arşiv kalmıştır. Çünkü dijital üretimlerin arşivi yoktur. Olsa bile ulaşmak zordur. Ulaşılsa bile virüs bulaşmıştır, silinmiştir, bozulmuştur veya bilgisayarların hafızasından uçup gitmiştir. Sonuç olarak: Sıfıra sıfır elde var sıfır!
30 yıl önce kaydedilen dijital arşivlere ulaşmak mümkün değildir. Dijital yayınları satan kitabevleri veya internet alışveriş siteleri yoktur. Dijital yayınların arşivini biriktiren küphaneler veya sahaflar da yoktur ya! Diğer dijital üretimlerde olduğu gibi, Dünya Çizgi Sanatları'nın dijital arşivleri de 1995 yılından sonra katledilmiştir ve katledilmeye devam edilecektir. Ama IJOCA dergisinin tüm sayıları Amerika, Avrupa, Asya, Avustralya, Afrika kıtalarındaki birçok ülkedeki özel ve kurumsal arşivlerde, kütüphanelerde, üniversitelerde, sahaflarda bulunmaktadır ve yüzyıllarca bulunmaya devam edecektir.
John A. Lent, Kıbrıs Türk Karikatürcüler Derneği ile Girne Belediyesi tarafından, 2008 ve 2015 yıllarında Kıbrıs'ta düzenlenen Uluslararası Zeytin Karikatürleri Yarışması'nda iki kez Uluslararası Seçici Kurul Başkanı olarak görev yapmıştır. John A. Lent ile bu iki karikatür yarışması nedeniyle şahsen tanıştık, sohbet ettik, röportajlar yaptık, kültürel geziler gerçekleştirdik. Böylelikle hem dostluğumuz güçlendi hem de John A. Lent'i daha yakından tanımak onuruna eriştik.
Mütevazı, sevecen, esprili, saygılı, baba şefkati ile davranan bir kişiliktir John A. Lent. Gösterişi, böbürlenmeyi, övülmeyi sevmiyor. Hz. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin sözü gibidir: "Olduğun gibi görün, göründüğün gibi ol."
Kişiliği ile, yazıları ile, araştırmaları ile, yayıncılığı ile Dünya Çizgi Sanatları'na önemli katkılar sağlayan IJOCAHN LENT'e nice yıldönümleri diliyorum...
Uluslararası Çizgi Roman Sanatı Dergisi (IJOCA), Cilt 25, No. 2, Sonbahar / Kış 2023, Pensilvanya – ABD.
